Het bedrijfsleven komt langzaam weer op gang. Waar de meeste mensen eerst zoveel mogelijk vanuit huis werkten, werken ze nu steeds meer op de werkplek. Ook zijn vrijwel alle bedrijven ondertussen weer open. De vaccinatiegraad in Nederland is hoog, maar nog niet iedereen is gevaccineerd. Wat heeft u als werkgever voor mogelijkheden om toch een veilige werkplek te kunnen creëren voor al uw medewerkers, gevaccineerd of niet. En wat mag u van de medewerkers verwachten?

In dit artikel behandelen wij de vele vragen van werkgevers rondom de vaccinatie van medewerkers. U ziet hieronder een opsomming van de vragen die we behandelen. Wanneer u hierop klikt gaat u direct naar de vraag en het antwoord die u zoekt.

Veelgestelde vragen werknemers & vaccinaties

Mag ik een werknemer verplichten tot vaccinatie?

U mag een medewerker niet verplichten zich te laten vaccineren. Dit is vastgelegd in de Nederlandse grondwet waarin het recht op onaantastbaarheid van het lichaam staat. Daarnaast is in het Europees Verdrag tot bescherming van de Rechten van de Mens vastgelegd dat ieder mens recht heeft om zelf te beschikken over zijn lichamelijke integriteit. Het blijft altijd een eigen en vrijwillige keuze van de medewerker om zich te laten vaccineren.

Mag ik vaccinatie bespreken met mijn werknemer?

Natuurlijk mag u als werkgever uw werknemers vriendelijk vragen om zich te laten vaccineren. Maar een medewerker kan en mag dit te alle tijden weigeren en u kunt uw medewerker niet onder druk zetten. Sterker nog, de medewerker hoeft zelfs geen antwoord op de vraag te geven.

Mag ik vastleggen welke medewerkers wel of niet zijn gevaccineerd?

U mag als werkgever niet vastleggen welke medewerker gevaccineerd is. Dit is in strijd met de AVG.

Zijn de regels anders wanneer vaccinatie noodzakelijk is voor het beroep?

Er zijn branches en/of functies waarbij het van belang is dat een medewerker gevaccineerd is om bepaalde werkzaamheden te mogen uitoefenen. Denk aan een zorgverlener die met kwetsbare mensen werkt. Ook in dat geval kan een medewerker weigeren om zich te laten vaccineren. Dit geldt ook als de vaccinatie verplicht is voor de uitoefening van de functie. Er moet eerst gekeken worden of andere beschermende maatregelen mogelijk zijn. Is dit niet mogelijk? Dan moet de werkgever proberen de medewerker andere passende werkzaamheden te laten uitvoeren. Blijkt dit binnen de organisatie niet mogelijk te zijn, dan pas kan de werkgever in beginsel overgaan tot ontslag.

Let op! Dit is in uitzonderlijke gevallen. Er is nog weinig jurisprudentie hierover. De bestaande rechtspraak is casuïstisch en veelal niet toepasbaar. Het is dus afwachten wat de rechters hierover gaan beslissen.

Een medewerker hoeft zijn werkgever niet te laten weten of hij gevaccineerd is. Voor functies waarbij het noodzakelijk is om gevaccineerd te zijn, kan dit de werkgever in een lastig parket brengen. Wel kan een werkgever in dat geval de bedrijfsarts inschakelen om te bepalen of een medewerker geschikt is om de functie uit te oefenen. De bedrijfsarts mag niet meedelen of de medewerker gevaccineerd is.

Wat als mijn medewerker zich niet laat vaccineren en toch corona krijgt?

Laat een medewerker zich niet vaccineren en krijgt deze medewerker corona? Dan bent u verplicht het salaris door te betalen zoals u bij ziekte gewend bent door te betalen. Ook indien de medewerker er bewust voor gekozen heeft zich niet te laten vaccineren. Alleen als de ziekte door opzettelijk handelen is veroorzaakt, mag de werkgever loon inhouden. Dit is in het algemeen moeilijk te bewijzen.

Hebben medewerkers recht op thuis werken? Of mag ik eisen dat werknemers op de werkplek werken?

Een medewerker die bewust niet gevaccineerd is, kan bij de werkgever niet afdwingen om thuis te werken. Wettelijk is er geen recht op thuiswerken. Ondanks dat het kabinet het advies heeft gegeven om zoveel mogelijk thuis te werken, kan de medewerker hier geen rechten aan ontlenen. De medewerker kan wel een verzoek doen om thuis te mogen werken. Dit verzoek moet schriftelijk worden ingediend, waarop de werkgever schriftelijk moet reageren. Het is voor de werkgever mogelijk om het verzoek af te wijzen met onderbouwing van de reden van de afwijzing. Let op: de werkgever hoeft geen zwaarwegend bedrijfsbelang te hebben om thuiswerken te weigeren.

Steeds meer werkgevers maken met werknemers afspraken over de terugkeer naar kantoor. Er zijn werkgevers die aan hun werknemers verzoeken alleen op kantoor te komen werken als zij gevaccineerd zijn. Is de medewerker niet gevaccineerd, is hij niet welkom op het bedrijf. Hierdoor wordt onderscheid gemaakt tussen de medewerkers, wat gezien kan worden als discriminatie. Een werkgever mag dit dan ook niet van zijn medewerkers eisen. Als een medewerker niet gevaccineerd is, mag deze medewerker in feite gewoon op kantoor komen werken.

Er zijn steeds meer werkgeversorganisaties die lobbyen om hun personeel verplicht te laten vaccineren of dagelijks een test te laten afnemen. De regering kan hier niet mee in stemmen omdat het in strijd is met de Grondwet en het Europees Verdrag. Al eerder schreven wij een artikel over verplichte coronatest en temperaturen.

Mag ik medewerkers verplichten tot een coronatest?

Het is duidelijk dat de werkgever de medewerker niet mag verplichten zich te laten vaccineren. Maar hoe zit het met de verplichting tot het afnemen van een (regelmatige) coronatest als werknemer niet gevaccineerd is of het overhandigen van een negatieve coronatest? Ook hiervoor geldt dat de werkgever dit niet mag verplichten in verband met de eerder genoemde wettelijke regels.

Wat kan ik doen als mijn medewerker klachten heeft maar zich niet laat testen op corona?

Als de medewerker klachten heeft, dan mag de werkgever de bedrijfsarts inschakelen. Deze mag een coronatest (laten) afnemen. Bij een positieve test zal de bedrijfsarts de GGD informeren, die contactonderzoek uitvoert en zo contact met uw organisatie opneemt. Ook zal een advies vanuit de bedrijfsarts worden gegeven dat de medewerker niet in staat is om zijn werkzaamheden op het werk uit te voeren. Als er de mogelijkheid is om thuis te werken, dan kan de medewerker indien hij niet al te ziek is zijn werkzaamheden vanuit huis verrichten.

Moet ik de kosten voor coronatests voor medewerkers vergoeden?

De kosten van een coronatest zijn in eerste instantie voor de medewerker. Verzoekt de werkgever aan de medewerker een coronatest te laten doen en wil de medewerker hieraan gehoor geven? Dan heeft de medewerker het recht om aan de werkgever te verzoeken de test te vergoeden. De kosten voor het vergoeden van de test zijn in eerste instantie belast loon. U kunt de kosten in de werkkosten regeling als eindheffingsbestanddeel aanwijzen, indien u de coronatest in uw arbobeleid hebt opgenomen.

Laat de medewerker zich testen voor corona, dan gelden hier dezelfde regels voor als bij doktersbezoek. Heeft u over doktersbezoek iets vastgelegd in uw personeelshandboek of huishoudelijk reglement of is hierover iets opgenomen in de cao? Dan gelden deze regels ook voor het laten afnemen van een coronatest. Ligt er nog niets hierover vast, dan is het advies hierover alsnog afspraken vast te leggen in een personeelshandboek of huishoudelijk reglement. Veel organisaties hebben daarin opgenomen dat doktersbezoek zoveel mogelijk buiten werktijd plaats vindt. Is dit niet mogelijk dan zoveel mogelijk aan het begin, dan wel eind van de werktijd.

Mag ik een vergoeding of beloning geven aan medewerkers die gevaccineerd zijn?

De werkgever mag geen extra vergoeding, zoals bijvoorbeeld een bonus, geven aan medewerkers die gevaccineerd zijn. Zou de werkgever een bonus willen geven, dan zal er eerst geïnventariseerd moeten worden welke medewerker gevaccineerd is. Aangezien niet vastgelegd mag worden wie gevaccineerd is, is dit onmogelijk. Daarnaast zou een medewerker die niet gevaccineerd is zich benadeeld voelen en wellicht gedwongen voelen zicht te laten vaccineren. Of de werknemer beroept zich op discriminatie.

Kan ik een medewerker schadeplichtig stellen als die zich niet vaccineert maar wel ziek wordt?

De vraag is of een medewerker schadeplichtig gesteld kan worden als hij zich niet laat vaccineren en als gevolg daarvan ziek wordt of wellicht anderen besmet. Het schadeplichtig stellen van de medewerker is niet mogelijk, tenzij een medewerker met opzet corona krijgt. De medewerker heeft zijn eigen beweegredenen om zich niet te laten vaccineren. Over het algemeen is de beweegreden niet om opzettelijk ziek te worden, ook als het beleid van de werkgever alleen gevaccineerden op de werkplek toelaat.

Welke maatregelen moet ik nemen voor een veilige werkplek?

Als werkgever moet u voor een veilige werkplek van de medewerker zorgen. U mag niet vragen wie er gevaccineerd is tegen COVID-19. De zorgplicht van de werkgever gaat niet zover dat u als werkgever ervoor moet zorgen dat alle medewerkers gevaccineerd zijn. U weet hierdoor niet welke medewerkers voor andere medewerkers een risico vormen. Het is dan ook van belang de maatregelen die onder andere door de overheid worden gegeven met betrekking tot COVID-19 binnen uw organisatie zoveel mogelijk te handhaven.

Maatregelen die u als werkgever onder andere kunt nemen zijn bijvoorbeeld het plaatsen van spatschermen, het aanbrengen van looproutes, het aanpassen van roosters waardoor minder mensen op de locatie tegelijk aanwezig zijn en het verplichten van medewerkers om op de werkvloer een mondkapje te dragen etc. Ondanks dat de 1,5 meter regel niet meer van toepassing is, zorg dat toch de 1,5 meter gewaarborgd kan worden door een juiste indeling van de werkplekken in de onderneming.

Wat als medewerkers weigeren samen te werken met een ongevaccineerde collega?

Medewerkers wisselen onderling misschien wel uit dat ze wel of niet gevaccineerd zijn. Hierdoor kan het zijn dat een medewerker niet met een andere medewerker wil samenwerken. Zijn er voldoende maatregelen getroffen voor een veilige werkplek, dan kan de medewerker dit niet zomaar weigeren. U zal dan met de medewerker in gesprek moeten gaan. Blijft de medewerker weigeren? Dan kunnen sancties opgelegd worden waaronder opschorten van het loon of in het uiterste geval ontslag.

Betreft het een werkplek waar vaccinatie voor het uitoefenen van de functie verplicht is, dan ligt het anders. De niet gevaccineerde medewerker kan, als er niet voldoende beschermende maatregelen genomen kunnen worden, herplaatst worden.

Wat als een medewerker bij een opdrachtgever een QR code in de coronacheck-app moet laten zien, maar zich niet gevaccineerd heeft?

Het kan voorkomen dat een medewerker naar een opdrachtgever moet waar voor toegang wordt gecontroleerd op vaccinatie of een negatieve coronatest. Kan de medewerker dit niet laten zien, dan is deze niet welkom bij de opdrachtgever. U moet in overleg met de medewerker kijken of er andere beschermende maatregelen getroffen kunnen worden zodat toegang bij de opdrachtgever mogelijk is. Is dit niet mogelijk? Dan kan de werkgever kijken of de medewerker bij een andere opdrachtgever met minder strenge eisen aan de slag kan. Blijkt dit niet te kunnen, is herplaatsing in een andere functie misschien mogelijk. Als dat niet mogelijk is kan dit in uitzonderlijke gevallen leiden tot ontslag. Let op, er is nog weinig jurisprudentie over. Het is de vraag hoe de rechters hierop gaan reageren.